Μικροί εξερευνητές
Το Μουσείο του Σκύλου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 — Καλώς ήρθες, μικρέ εξερευνητή

Γεια σας, μικροί εξερευνητές! Σήμερα θα ταξιδέψουμε στο Μουσείο του Σκύλου. Θα γνωρίσουμε ζώα, θα παρατηρήσουμε έργα τέχνης και θα ανακαλύψουμε τι σημαίνει να φροντίζουμε έναν σκύλο.

Το ταξίδι μας έχει δέκα μικρά κεφάλαια. Μπορούμε να τα δούμε μαζί ή να σταματήσουμε και να συνεχίσουμε άλλη μέρα. Σε ένα μουσείο έχουμε χρόνο να κοιτάζουμε και να σκεφτόμαστε.

Αυτή η αίθουσα είναι φτιαγμένη στον υπολογιστή. Οι εικόνες μάς δείχνουν αληθινά αντικείμενα, ζωγραφιές και φωτογραφίες από συλλογές. Κάθε εικόνα μπορεί να κρύβει μια ιστορία που αξίζει να ανακαλύψουμε.

Ας αρχίσουμε με κάτι απλό. Βρες τον σκύλο στην εικόνα. Τώρα ψάξε τη χρωματιστή μπάλα. Είναι κοντά του ή μακριά του; Μπορείς να δείξεις την απάντησή σου στην οθόνη;

Στο ταξίδι μας μπορείς να απαντάς με λόγια, να δείχνεις ή απλώς να παρατηρείς. Δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Οι διαφορετικές παρατηρήσεις μας βοηθούν να δούμε περισσότερα πράγματα στην ίδια εικόνα.

Κοίτα τώρα αυτό το ζωγραφισμένο πρόσωπο. Μπορούμε να δούμε μάτια, μύτη και αυτιά. Μπορούμε όμως να ξέρουμε τι σκέφτεται ο σκύλος μόνο από την εικόνα; Πάρε λίγο χρόνο.

Περιγράφουμε όσα φαίνονται και ξεχωρίζουμε όσα φανταζόμαστε. Αν πω ότι βλέπω δύο μάτια, κάνω μια παρατήρηση. Αν φανταστώ ότι ο σκύλος περιμένει έναν φίλο, αρχίζω τη δική μου ιστορία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 — Ο λύκος και η μακρινή ιστορία

Αυτός είναι ένας λύκος. Είναι άγριο ζώο και δεν είναι φυλή σκύλου. Τον παρατηρούμε στην εικόνα, χωρίς να τον πλησιάζουμε. Κοίτα το πρόσωπο, τα αυτιά και το πυκνό τρίχωμά του.

Δίπλα στον λύκο βλέπεις έναν σκύλο. Είναι δύο διαφορετικά ζώα με ορισμένες ομοιότητες. Μπορείς να βρεις κάτι που μοιάζει στην εμφάνισή τους; Κοίτα τη μύτη, τα μάτια ή τα πόδια.

Και οι δύο έχουν μύτη, αυτιά, πόδια και ουρά. Αυτό δεν σημαίνει ότι ζουν με τον ίδιο τρόπο. Ο λύκος παραμένει άγριο ζώο, ενώ οι σκύλοι έχουν μια μακρινή ιστορία κοντά στους ανθρώπους.

Η ιστορία των σκύλων συνδέεται με αρχαίους λύκους. Αυτή η αλλαγή έγινε μέσα σε πάρα πολλές γενιές. Δεν συνέβη επειδή κάποιος χάιδεψε έναν λύκο και εκείνος έγινε ξαφνικά σκύλος.

Η σκηνή με τη φωτιά είναι μια καλλιτεχνική αναπαράσταση. Μας βοηθά να φανταστούμε το παρελθόν. Δεν είναι φωτογραφία μιας πρώτης συνάντησης. Οι επιστήμονες συνεχίζουν να ερευνούν πώς εξελίχθηκε αυτή η σχέση.

Κοίτα τις πατημασιές στο χιόνι. Αυτή είναι μια σύγχρονη φωτογραφία με ίχνη λύκων. Ακολούθησε με το βλέμμα σου τη διαδρομή, από το κοντινό ίχνος προς εκείνα που φαίνονται μικρότερα μακριά.

Αργότερα μπορείτε να φτιάξετε χάρτινες πατούσες και να τις βάλετε στο πάτωμα της τάξης. Πού θα οδηγεί το δικό σας μονοπάτι; Σε μια ζωγραφιά, σε μια βιβλιοθήκη ή σε ένα φανταστικό μουσείο;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 — Πολλοί διαφορετικοί σκύλοι

Στις δύο φωτογραφίες βλέπεις δύο σκύλους: ένα κόργκι και ένα μπιγκλ. Αυτά είναι ονόματα φυλών. Δεν χρειάζεται να τα απομνημονεύσεις. Η αποστολή μας είναι να παρατηρήσουμε πώς μοιάζουν και πώς διαφέρουν.

Πού βρίσκονται τα αυτιά τους; Στη μία φωτογραφία τα αυτιά στέκονται όρθια. Στην άλλη, ένα αυτί κρέμεται καθαρά δίπλα στο πρόσωπο. Μπορείς να δείξεις ποια εικόνα ταιριάζει σε κάθε περιγραφή;

Οι σκύλοι έχουν διαφορετικά μεγέθη, χρώματα και τρίχωμα. Μερικοί έχουν μακρύ τρίχωμα και άλλοι πιο κοντό. Όλοι όμως χρειάζονται φροντίδα, ασφάλεια και ανθρώπους που προσέχουν τις ανάγκες τους.

Στη φωτογραφία βλέπεις έναν σκύλο διασταύρωσης. Δεν ανήκουν όλοι οι σκύλοι σε μία συγκεκριμένη φυλή. Τα ονόματα και η εμφάνιση δεν κάνουν κάποιον σκύλο πιο σημαντικό από έναν άλλον.

Αυτός είναι ένας μικρός σκύλος, ένα κουτάβι. Καθώς μεγαλώνει, μαθαίνει και αλλάζει. Χρειάζεται ξεκούραση, κατάλληλη φροντίδα και υπομονή από τους ανθρώπους του. Ο κηδεμόνας του ζητά οδηγίες από τον κτηνίατρο.

Ένας σκύλος μπορεί να μας φαίνεται όμορφος ή χαριτωμένος. Αυτό δεν μας λέει αν θέλει να τον πλησιάσουμε. Για να ξέρουμε πώς να συμπεριφερθούμε, μένουμε με τον κηδεμόνα μας και ζητάμε τη βοήθειά του.

Ξανακοίτα τους δύο σκύλους. Βρες μία ομοιότητα και μία διαφορά. Μπορείς να δείξεις, να μιλήσεις ή να περιμένεις να ακούσεις μια άλλη ιδέα. Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ποιος είναι καλύτερος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 — Μύτη, αυτιά και μάτια

Ο σκύλος χρησιμοποιεί τις αισθήσεις του για να γνωρίζει το περιβάλλον. Η μύτη, τα αυτιά και τα μάτια τού δίνουν πληροφορίες. Κοίτα το πρόσωπο και βρες αυτά τα τρία σημεία.

Βρες τη μύτη του σκύλου. Οι μυρωδιές είναι πολύ σημαντικές για αυτόν. Όταν μυρίζει ένα μέρος, μπορεί να συγκεντρώνει πληροφορίες που εμείς δεν παρατηρούμε με τον ίδιο τρόπο. Ο κόσμος έχει πολλές μυρωδιές.

Στη βόλτα, ο σκύλος δεν χρειάζεται μόνο να περπατά. Συχνά σταματά και μυρίζει. Ο ενήλικας που τον συνοδεύει φροντίζει να εξερευνά με ασφάλεια και του δίνει χρόνο, χωρίς να τον βιάζει συνεχώς.

Τα αυτιά βοηθούν τον σκύλο να ακούει. Και οι ήχοι τού δίνουν πληροφορίες για όσα συμβαίνουν γύρω του. Κοντά στα ζώα μιλάμε ήρεμα και αποφεύγουμε τις δυνατές φωνές που μπορεί να τα τρομάξουν.

Ας κάνουμε κι εμείς μια μικρή παύση. Μείνε άνετα στη θέση σου και άκου τους ήχους της τάξης. Δεν χρειάζεται να κλείσεις τα μάτια. Ποιον ήχο άκουσες πρώτο;

Στον ζωγραφισμένο σκύλο φαίνονται δύο μάτια. Τα μάτια βοηθούν τα ζώα να βλέπουν τον κόσμο. Εμείς παρατηρούμε την εικόνα. Δεν πλησιάζουμε το πρόσωπό μας στο πρόσωπο ενός πραγματικού σκύλου για να τον εξετάσουμε.

Τελευταία αποστολή για αυτό το κεφάλαιο. Δείξε με τι μυρίζει ο σκύλος. Ύστερα δείξε με τι ακούει και με τι βλέπει. Τώρα είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε τη δική μας παρατήρηση μέσα στην τέχνη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 — Σκύλοι μέσα στην τέχνη

Οι άνθρωποι έφτιαχναν εικόνες και μορφές σκύλων εδώ και πολλά χρόνια. Αυτό το αντικείμενο από τη συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης είναι πήλινο. Δείχνει έναν σκύλο όρθιο, με κεφάλι, πόδια και ουρά.

Κοίτα πίσω από τα πόδια του σκύλου. Πού βρίσκεται η ουρά; Είναι τελείως ίσια ή σχηματίζει μια καμπύλη; Ακολούθησε το σχήμα της με το βλέμμα, χωρίς να βιαστείς.

Η ουρά σχηματίζει μια καμπύλη. Μπορείς να σχεδιάσεις μια μικρή καμπύλη στον αέρα με το δάχτυλό σου; Κράτησε χώρο γύρω σου. Αργότερα μπορείς να δοκιμάσεις το ίδιο σχήμα σε χαρτί.

Αυτά τα δύο μικρά ειδώλια δείχνουν έναν σκύλο και μια γάτα. Ο σκύλος είναι αριστερά και η γάτα δεξιά. Κοίτα το χρώμα, τα αυτιά και τη στάση του σώματός τους.

Τώρα κοιτάζουμε έναν πίνακα του ζωγράφου Τζορτζ Σταμπς. Ένας λευκός σκύλος στέκεται σε μια μικρή βάρκα. Πίσω του υπάρχουν νερό, δέντρα και ουρανός. Κοίτα πώς όλα συνδέονται μέσα στην εικόνα.

Πρώτα βρες το νερό στον πίνακα. Ύστερα φαντάσου μια δική σου ιστορία: τι μπορεί να βλέπει ο σκύλος από τη βάρκα; Εδώ δεν ψάχνουμε μία σωστή απάντηση. Η ιστορία είναι δική σου.

Αυτή η παλιά φωτογραφία δείχνει δύο ανθρώπους και έναν σκύλο. Βρες τον σκύλο και κοίτα πού κάθεται. Η φωτογραφία κρατά μια στιγμή. Δεν μας λέει όλα όσα συνέβησαν πριν ή μετά.

Είδαμε ένα πήλινο αντικείμενο, έναν πίνακα και μια φωτογραφία. Είναι διαφορετικοί τρόποι να κρατήσουμε μια εικόνα ή μια ιδέα. Ποιον τρόπο θα διάλεγες για το δικό σου μικρό μουσείο;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 — Η φροντίδα κάθε μέρα

Ένας σκύλος χρειάζεται καθημερινή φροντίδα. Δεν αρκεί να μας αρέσει μια φωτογραφία του. Χρειάζεται ανθρώπους που αναλαμβάνουν τις ανάγκες του, κάθε μέρα, ακόμη κι όταν έχουν άλλες δουλειές ή είναι κουρασμένοι.

Ο σκύλος της εικόνας πίνει νερό από ένα μπολ. Χρειάζεται πάντα πρόσβαση σε φρέσκο, καθαρό νερό. Ο κηδεμόνας του φροντίζει το μπολ και το νερό. Δείξε πού βρίσκεται το μπολ στην εικόνα.

Ο κτηνίατρος βοηθά τον κηδεμόνα να φροντίζει την υγεία του σκύλου. Δίνει οδηγίες και για την κατάλληλη τροφή. Τα παιδιά δεν δίνουν μόνα τους φαγητά ή φάρμακα σε ένα ζώο.

Ο σκύλος κοιμάται στο κρεβάτι του. Χρειάζεται έναν άνετο, ήσυχο χώρο όπου μπορεί να ξεκουράζεται χωρίς ενόχληση. Όταν τον βλέπουμε να κοιμάται, τον αφήνουμε ήσυχο και διαλέγουμε κάτι άλλο να κάνουμε.

Φαντάσου ότι θέλεις να παίξεις, αλλά ο σκύλος κοιμάται. Τον ξυπνάς για να έρθει μαζί σου ή τον αφήνεις να ξεκουραστεί; Σκέψου την ανάγκη που έχει εκείνη τη στιγμή.

Η βόλτα και η κατάλληλη κίνηση είναι μέρος της φροντίδας. Ο υπεύθυνος ενήλικας οργανώνει μια ασφαλή διαδρομή. Εμείς ακολουθούμε τον κηδεμόνα μας και δεν αναλαμβάνουμε μόνοι μας να βγάλουμε έναν σκύλο έξω.

Το παιχνίδι μπορεί να είναι ευχάριστο όταν ταιριάζει στον συγκεκριμένο σκύλο. Ο κηδεμόνας επιλέγει κατάλληλα παιχνίδια και επιβλέπει. Δεν τραβάμε ένα παιχνίδι από το στόμα του σκύλου και δεν τον πιέζουμε να παίξει.

Ο κηδεμόνας του ζώου αναλαμβάνει την υγεία και την καθημερινή του φροντίδα. Ένα παιδί μπορεί να συμμετέχει σε κατάλληλες μικρές δουλειές με επίβλεψη. Η ευθύνη για το ζώο παραμένει στους ενήλικες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 — Χώρος, ηρεμία και σεβασμός

Όταν συναντάμε έναν σκύλο, μένουμε κοντά στον κηδεμόνα μας ή στον ενήλικα που μας συνοδεύει. Σταματάμε ήρεμα. Δεν τρέχουμε προς τον σκύλο και δεν απλώνουμε ξαφνικά το χέρι μας.

Οι σκύλοι επικοινωνούν και με τη στάση του σώματός τους. Μια φωτογραφία δείχνει μόνο μία στιγμή. Δεν αποφασίζουμε ότι ένας σκύλος θέλει χάδια επειδή μας φαίνεται χαμογελαστός ή επειδή κουνά την ουρά του.

Αν ένας σκύλος απομακρύνεται, του δίνουμε χώρο και τον αφήνουμε να φύγει. Δεν τον ακολουθούμε για να τον χαϊδέψουμε. Μπορούμε να δείξουμε καλοσύνη σε ένα ζώο ακόμη και χωρίς να το αγγίξουμε.

Αυτό που βλέπεις είναι ένα λούτρινο σκυλάκι, ένα υφασμάτινο παιχνίδι από μουσειακή συλλογή. Δεν είναι πραγματικό ζώο. Με το λούτρινο της τάξης μπορούμε να δοκιμάσουμε πώς αφήνουμε ελεύθερο χώρο γύρω του.

Φαντάσου το λούτρινο στη μέση μιας ελεύθερης γωνιάς. Δείξε πού θα στεκόσουν για να του αφήσεις χώρο. Η δραστηριότητα γίνεται με την εκπαιδευτικό και με παιχνίδι, χωρίς πραγματικό σκύλο.

Αφήνουμε ήσυχο έναν σκύλο όταν κοιμάται, τρώει ή φροντίζει τα μικρά του. Δεν τον τραβάμε από τα αυτιά ή την ουρά. Δεν σκύβουμε πάνω από το πρόσωπό του και δεν τον αγκαλιάζουμε.

Αν δεν γνωρίζουμε έναν σκύλο ή δεν είμαστε σίγουροι τι να κάνουμε, σταματάμε και ζητάμε βοήθεια από τον κηδεμόνα μας. Δεν πλησιάζουμε μόνοι μας έναν σκύλο που συναντάμε στον δρόμο.

Ας παίξουμε με μια φανταστική ιστορία. Το λούτρινο σκυλάκι θέλει να φύγει. Το ακολουθούμε παντού ή αφήνουμε τη διαδρομή του ελεύθερη; Δείξε με το χέρι μια ελεύθερη διαδρομή στην εικόνα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 — Μαθαίνουμε με καλοσύνη

Οι σκύλοι μαθαίνουν με τη βοήθεια των ανθρώπων. Η εκπαίδευση χρειάζεται υπομονή, μικρά βήματα και επιβράβευση. Δεν χρειάζεται πόνο ή φόβο. Ο κηδεμόνας μπορεί να ζητά τη βοήθεια ενός κατάλληλου επαγγελματία.

Στη φωτογραφία φαίνεται ένα χέρι που κρατά ένα μικρό εργαλείο εκπαίδευσης, το κλίκερ. Ο ήχος του μπορεί να συνδέεται με επιβράβευση. Δεν χρειάζεται να το χρησιμοποιήσουμε εμείς για τη σημερινή δραστηριότητα.

Αυτός ο σκύλος μεταφέρει ένα μαλακό εκπαιδευτικό αντικείμενο. Παρατήρησε πού βρίσκεται το αντικείμενο και πού τα πόδια του. Μια εικόνα μπορεί να μας δείξει μια στιγμή δραστηριότητας, αλλά όχι όλη την εκπαίδευσή του.

Εδώ ένας σκύλος βγαίνει από ένα τούνελ δραστηριοτήτων. Δεν χρειάζονται όλοι οι σκύλοι τα ίδια παιχνίδια ή την ίδια άσκηση. Ο υπεύθυνος ενήλικας επιλέγει ό,τι ταιριάζει στην ηλικία, την υγεία και τις ανάγκες τους.

Βρες το άνοιγμα του τούνελ και τον σκύλο που φαίνεται εκεί. Ποιο μέρος του σώματός του βλέπεις καθαρότερα; Μπορείς να το δείξεις. Παρατηρούμε μια φωτογραφία και δεν οργανώνουμε δοκιμασία με πραγματικό ζώο.

Ας δοκιμάσουμε ένα ήρεμο παιχνίδι στην τάξη. Η εκπαιδευτικός δίνει μια απλή οδηγία, όπως να δείξουμε το λούτρινο. Περιμένει να ολοκληρώσουμε και μετά δίνει την επόμενη. Έτσι εξασκούμαστε στην προσοχή και στην υπομονή.

Μετά από μια δραστηριότητα μπορεί να χρειάζεται διάλειμμα. Οι σκύλοι χρειάζονται και ξεκούραση. Οι άνθρωποι παρατηρούν πότε πρέπει να σταματήσουν. Δεν πιέζουμε ένα ζώο να συνεχίζει μόνο και μόνο επειδή εμείς θέλουμε να παίξουμε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 — Σκύλοι και άνθρωποι μαζί

Ο σκύλος της φωτογραφίας είναι σκύλος οδηγός. Με ειδική εκπαίδευση βοηθά έναν άνθρωπο με προβλήματα όρασης στις μετακινήσεις του. Παρατήρησε τον ειδικό εξοπλισμό που φορά στην εικόνα.

Όταν ένας σκύλος οδηγός εργάζεται, τον αφήνουμε συγκεντρωμένο. Δεν τον φωνάζουμε, δεν τον χαϊδεύουμε και δεν του δίνουμε τροφή. Η προσοχή του βοηθά τον άνθρωπο που συνοδεύει να μετακινείται με ασφάλεια.

Φαντάσου ότι βλέπεις έναν σκύλο οδηγό στον δρόμο. Θα τον φωνάξεις για παιχνίδι ή θα τον αφήσεις να συνεχίσει τη δουλειά του; Μπορείς να δείξεις με μια ήρεμη κίνηση τη δική σου επιλογή.

Ένας σκύλος δεν χρειάζεται να κάνει κάποια ειδική δουλειά για να αξίζει φροντίδα. Όλοι οι σκύλοι έχουν ανάγκες. Η αξία τους δεν εξαρτάται από το πόσα κόλπα ξέρουν ή από το πόσο χρήσιμοι φαίνονται στους ανθρώπους.

Πριν έρθει ένας σκύλος σε μια οικογένεια, οι ενήλικες σκέφτονται τον χρόνο, τον χώρο και τη φροντίδα που χρειάζεται. Ένας σκύλος είναι ζωντανό πλάσμα με ανάγκες για πολλά χρόνια, όχι ένα παιχνίδι που το αφήνουμε στην άκρη.

Αν δούμε έναν σκύλο μόνο του και ανησυχήσουμε, ενημερώνουμε τον κηδεμόνα μας. Δεν τον ακολουθούμε και δεν προσπαθούμε να τον πιάσουμε. Ένας υπεύθυνος ενήλικας μπορεί να αναζητήσει την κατάλληλη βοήθεια.

Κοίτα πάλι τις εικόνες φροντίδας. Ποια ανάγκη επιστρέφει κάθε μέρα; Μπορείς να διαλέξεις περισσότερες από μία. Το νερό, η ξεκούραση και η κατάλληλη δραστηριότητα χρειάζονται ανθρώπους που τα φροντίζουν με συνέπεια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 — Το μουσείο της τάξης μας

Φτάσαμε στο τελευταίο κεφάλαιο. Γνωρίσαμε τον λύκο, παρατηρήσαμε διαφορετικούς σκύλους και κοιτάξαμε έργα τέχνης. Μιλήσαμε για τις αισθήσεις, τη φροντίδα και τον σεβασμό. Ποια εικόνα θυμάσαι πιο έντονα;

Στις δύο εικόνες βλέπεις έναν λύκο και έναν σκύλο. Ποιο από τα δύο είναι άγριο ζώο; Δείξε την εικόνα του. Θυμήσου ότι ο λύκος δεν είναι μια διαφορετική φυλή σκύλου.

Τώρα διάλεξε μία εικόνα φροντίδας και πες μια πράξη που ταιριάζει. Μπορείς να πεις ότι φροντίζουμε το καθαρό νερό ή ότι αφήνουμε τον σκύλο να κοιμηθεί. Θα περιμένω τη δική σου ιδέα.

Με το λούτρινο της τάξης θυμόμαστε δύο πράξεις: αφήνουμε χώρο και ζητάμε βοήθεια από τον κηδεμόνα μας ή έναν υπεύθυνο ενήλικα. Δείξε πώς θα σταματούσες ήρεμα, χωρίς να τρέξεις προς το παιχνίδι.

Για το μουσείο της τάξης μπορείτε να φτιάξετε ζωγραφιές ή μικρές μορφές από πηλό. Μπορείτε ακόμη να φωτογραφίσετε τις δημιουργίες σας. Διάλεξε μια λεπτομέρεια που θέλεις να κρατήσεις από το σημερινό ταξίδι.

Κάθε έργο του μικρού μουσείου μπορεί να έχει έναν τίτλο. Δεν χρειάζεται να ξέρεις να γράφεις. Μπορείς να πεις τον τίτλο στην εκπαιδευτικό και εκείνη να τον σημειώσει δίπλα στη δημιουργία σου.

Ας θυμηθούμε τις τρεις λέξεις μας: παρατήρηση, φροντίδα και σεβασμός. Κοιτάζω προσεκτικά, μαθαίνω για τις ανάγκες των ζώων και συμπεριφέρομαι με καλοσύνη. Αυτές τις ιδέες μπορούμε να τις πάρουμε μαζί μας έξω από το μουσείο.

Σε ευχαριστώ που ταξίδεψες μαζί μου! Τώρα έχεις πολλές εικόνες, ερωτήσεις και ιδέες για τη δική σου δημιουργία. Το ταξίδι στην οθόνη τελειώνει εδώ, αλλά η παρατήρηση και η φροντίδα συνεχίζονται κάθε μέρα.