Γίνε αρχαιολόγος

Virtual Dog Museum — Αναλυτικό σενάριο σχεδιασμού, έκδοση 1.0

Επικαιροποίηση ονομασίας αίθουσας και παραπομπών: 01/10/2026.

Το παρόν κείμενο αποτυπώνει τον αναλυτικό σχεδιασμό και τα κριτήρια παιδαγωγικής αξιολόγησης της δραστηριότητας «Γίνε αρχαιολόγος». Η δραστηριότητα είναι διαθέσιμη στην Αίθουσα 2 — Προϊστορία, μέσα στις Σχολικές δραστηριότητες. Για τις οδηγίες της τρέχουσας εφαρμογής, τις ηλικιακές διαδρομές και τις διάρκειες, δείτε το Πλήρες εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Οι αναλυτικές προδιαγραφές παραγωγής που ακολουθούν ανήκουν στον αρχικό σχεδιασμό και μπορεί να διαφέρουν από την εφαρμογή. Οι αναφορές στο ΙΕΠ αφορούν το εκπαιδευτικό πλαίσιο και δεν δηλώνουν έγκριση του προγράμματος.

1. Ταυτότητα

Αίθουσα: 2 — Προϊστορία.
Θεματική της δραστηριότητας: «Προέλευση και εξημέρωση — τα ίχνη της συμβίωσης».
Κεντρικό ερώτημα: «Τι μπορούμε να πούμε από ένα εύρημα και τι δεν γνωρίζουμε ακόμη;»
Βαθμίδες: Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο.
Δυσκολία σε κάθε βαθμίδα: Α — Με καθοδήγηση, Β — Με διερεύνηση.
Οργάνωση: ομάδες 2–4 παιδιών, μία συσκευή ανά ομάδα ή προβολή με εκπαιδευτικό.
Ρόλοι: παρατηρητής, αναγνώστης/ακροατής, ελεγκτής στοιχείων, εκπρόσωπος. Αλλαγή ρόλων στη μέση. Σε δυάδα συνδυάζονται οι ρόλοι.
Δεν απαιτούνται πραγματικά ζώα, πραγματικά οστά, προσωπικός λογαριασμός ή προηγούμενη επίσκεψη.
Οι χρόνοι είναι ενδεικτικοί σχεδιασμού και θα αναθεωρηθούν μετά την πιλοτική εφαρμογή.

2. Αρχή επιστημονικής ακρίβειας

Χρησιμοποιούμε ένα κατασκευασμένο εκπαιδευτικό δελτίο ανασκαφής. Σε κάθε προβολή αναγράφεται: «Εκπαιδευτική αναπαράσταση — δεν είναι πραγματικό αρχαιολογικό εύρημα». Ο σκύλος είναι σχεδιασμένος ως απλή, μη τρομακτική σχηματική μορφή. Στο Νηπιαγωγείο υπάρχει ισότιμη επιλογή «Δείξε σύμβολα αντί για οστά».

Η ταξινόμηση αφορά το τι υποστηρίζεται από το συγκεκριμένο δελτίο, όχι μια ανεξάρτητη πιστοποίηση ιστορικών γεγονότων. Το δελτίο, η ανακατασκευή και η ερμηνεία εμφανίζονται ως διαφορετικά είδη πληροφορίας.

Τρεις κατηγορίες:

Καταγράφεται: δηλώνεται ρητά στην πηγή ή φαίνεται στη σχετική καταγραφή.
Υπόθεση: πιθανή εξήγηση που χρειάζεται περισσότερα στοιχεία.
Δεν γνωρίζουμε: η διαθέσιμη πληροφορία δεν επαρκεί.

Μία υπόθεση δεν είναι υποχρεωτικά λανθασμένη. Η έλλειψη απόδειξης δεν αποδεικνύει το αντίθετο. Η νέα πληροφορία μπορεί να αλλάξει ένα συμπέρασμα.

3. Μαθησιακοί στόχοι και κριτήρια

Κωδικός	Στόχος	Νηπιαγωγείο	Δημοτικό	Γυμνάσιο	Λύκειο
Σ1	Εντοπίζει καταγεγραμμένη πληροφορία	2 επιλογές με εικόνες	3 στοιχεία στο δελτίο	3 στοιχεία με αναφορά πηγής	Διακρίνει παρατήρηση, έκθεση και ερμηνεία
Σ2	Διακρίνει στοιχείο και υπόθεση	2/3 στο Α, 3/4 στο Β	3/4 στο Α, 4/5 στο Β	4/5	4/5
Σ3	Αναγνωρίζει όριο γνώσης	Λέει «δεν ξέρουμε» για το όνομα	Αναφέρει μία άγνωστη πληροφορία	Αναφέρει δύο εναλλακτικές εξηγήσεις	Εξηγεί δύο περιορισμούς του συμπεράσματος
Σ4	Αιτιολογεί με στοιχείο	Δείχνει την κατάλληλη κάρτα	Συνδέει μία απάντηση με κάρτα	Συνδέει δύο ισχυρισμούς με πηγές	Εξετάζει ανεξαρτησία και ποιότητα πηγών
Σ5	Συνεργάζεται και αναθεωρεί	Ακούει έναν συμμαθητή	Διορθώνει με βοήθεια	Αναθεωρεί μετά από νέο στοιχείο	Εξηγεί γιατί αναθεώρησε ή διατήρησε θέση

Οι αριθμητικοί στόχοι αφορούν πρώτη απάντηση στην ανεξάρτητη τελική δοκιμή. Οι υποδείξεις και οι διορθώσεις καταγράφονται χωριστά μόνο στο προσωρινό περιβάλλον της συσκευής. Δεν αποκλείεται κανείς από την ολοκλήρωση λόγω χαμηλής επίδοσης.

4. Υλικό του εκπαιδευτικού φακέλου

Κ0 — Ταυτότητα πηγής: «Το παρακάτω δελτίο δημιουργήθηκε για αυτή την άσκηση. Δεν περιγράφει πραγματική ανασκαφή.»

Κ1 — Σχέδιο θέσης: «Στο σχέδιο καταγράφονται μία ανθρώπινη ταφή και οστά που το δελτίο αναγνωρίζει ως οστά σκύλου, σε κοντινές θέσεις.» Η απόσταση φαίνεται σχηματικά. Δεν δίνεται κλίμακα και δεν εξάγονται μετρήσεις.

Κ2 — Σημείωση ονομάτων: «Στο διαθέσιμο υλικό δεν υπάρχει επιγραφή που να αναφέρει όνομα σκύλου ή ανθρώπου.»

Κ3 — Διατήρηση: «Το δελτίο αναφέρει ότι δεν έχουν διασωθεί όλα τα αντικείμενα και όλα τα οστά. Δεν ξέρουμε ποια στοιχεία λείπουν.»

Κ4 — Σημείωση ερευνητή: «Η κοντινή θέση μπορεί να σχετίζεται με σκόπιμη τοποθέτηση. Χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για το πότε και πώς τοποθετήθηκαν τα ευρήματα.»

Κ5 — Αναπαράσταση καλλιτέχνη: Σκηνή ανθρώπου με σκύλο. Λεζάντα: «Φανταστική αναπαράσταση. Τα χρώματα, τα πρόσωπα και η συμπεριφορά δεν προκύπτουν από το δελτίο.»

Κ6 — Νέα πληροφορία: «Η νεότερη έκθεση του εκπαιδευτικού σεναρίου αναφέρει ότι μέρος του εδάφους είχε διαταραχθεί. Δεν έχει εξακριβωθεί εάν η διατάραξη επηρέασε τη θέση των συγκεκριμένων ευρημάτων.»

Κ7 — Δύο δημοσιεύματα: Α: «Βρέθηκαν κοντά, άρα ήταν σίγουρα αχώριστοι φίλοι». Β: «Καταγράφονται κοντινές θέσεις. Η σχέση των ευρημάτων χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση». Και τα δύο δηλώνουν ότι βασίζονται στο ίδιο εκπαιδευτικό δελτίο.

Κ8 — Τι θα ερευνούσαμε: επιλογές πρόσθετης διερεύνησης: τεκμηρίωση στρωμάτων, έλεγχος πιθανής μετακίνησης, κατάλληλες χρονολογήσεις με δηλωμένη αβεβαιότητα, συγκρίσιμα ευρήματα. Καμία μεμονωμένη εξέταση δεν υπόσχεται να αποκαλύψει όνομα ή συναίσθημα.

5. Ακριβής κοινή ροή οθονών

Οθόνη	Κείμενο/οδηγία που βλέπει και ακούει η ομάδα	Ενέργεια	Μετάβαση
0. Ρυθμίσεις	«Διάλεξε τρόπο εξερεύνησης. Μπορείς να τον αλλάξεις όποτε θέλεις.»	Επιλογή βαθμίδας, επιπέδου, κειμένου ή ήχου, συμβόλων ή σχεδίου	Έναρξη
1. Αποστολή	«Ο φάκελος του Άργου έχει μπερδεμένες πληροφορίες. Βοήθησε το μουσείο να ξεχωρίσει τα στοιχεία από τις υποθέσεις.»	Ανάγνωση/ακρόαση	Συνέχεια
2. Διαφάνεια	«Αυτό είναι ένα εκπαιδευτικό παράδειγμα. Δεν είναι πραγματική ανασκαφή.»	Εξέταση Κ0	Άνοιγμα φακέλου
3. Μικρή δοκιμή	«Η κάρτα γράφει ότι το κουτί είναι μπλε. Η πρόταση “το κουτί είναι μπλε” καταγράφεται. Η πρόταση “το κουτί ήταν αγαπημένο δώρο” χρειάζεται στοιχεία.»	Ένα παράδειγμα, χωρίς βαθμό	Κατάλαβα / Άκου ξανά
4. Παρατήρηση	«Άνοιξε τις κάρτες. Τι αναφέρει το δελτίο; Τι προσθέτει η εικόνα του καλλιτέχνη;»	Κάρτες σύμφωνα με τη διαδρομή	Ξεκινώ τις ερωτήσεις
5. Ερωτήσεις	Η εκφώνηση κάθε ερωτήματος από την τράπεζα	Επιλογή και Υποβολή	Ανατροφοδότηση
6. Ανατροφοδότηση	Το ακριβές μήνυμα της επιλεγμένης απάντησης	Δες κάρτα / Δοκίμασε ξανά / Συνέχεια	Επόμενο ερώτημα
7. Νέο στοιχείο	«Έφτασε νέα πληροφορία. Χρειάζεται να αλλάξουμε κάτι;»	Εμφάνιση Κ6 μόνο στις αντίστοιχες διαδρομές	Επανεξέταση
8. Δελτίο ομάδας	«Τι καταγράφεται; Τι υποθέτουμε; Τι δεν ξέρουμε;»	Επιλογή καρτών ή προφορική σύνθεση	Τελική δοκιμή
9. Μεταφορά	«Δοκίμασε σε έναν νέο, διαφορετικό φάκελο.»	Ανεξάρτητο σύντομο σύνολο ερωτήσεων	Αποτέλεσμα
10. Αναστοχασμός	«Ποιο στοιχείο σε βοήθησε; Άλλαξες κάποια σκέψη σου;»	Προφορική απάντηση ή επιλογή κάρτας	Ολοκλήρωση
11. Κλείσιμο	«Ο φάκελος τώρα ξεχωρίζει όσα ξέρουμε από όσα ερευνούμε.»	Απόκτηση τμήματος «Τεκμήρια»· έξοδος ή νέα ομάδα	Επιστροφή στο μουσείο

Πλήκτρα σε όλες τις οθόνες: Πίσω, Οδηγίες, Ήχος/Παύση, Επιστροφή στο μουσείο. Η έξοδος δεν χαρακτηρίζεται αποτυχία. Η επανεκκίνηση διαγράφει τις απαντήσεις της ομάδας με σαφή προειδοποίηση στην ίδια οθόνη.

6. Τράπεζα ερωτήσεων με πλήρη ανατροφοδότηση

Οι κωδικοί χρησιμοποιούνται μόνο στο υλικό εκπαιδευτικού και στην κατασκευή. Στην οθόνη εμφανίζονται φυσικές εκφωνήσεις. Στο Νηπιαγωγείο οι επιλογές συνοδεύονται από εικόνα και εκφωνούνται ξεχωριστά.

Ε1 — Κοντά ή μακριά; [Σ1, Κ1]

Ερώτηση: «Στο σχέδιο, τα ευρήματα είναι κοντά ή μακριά;»

Α: «Κοντά». Σωστό. «Σωστά. Το σχέδιο και η κάρτα δείχνουν κοντινές θέσεις.»
Β: «Μακριά». «Δες τα δύο σημάδια στο σχέδιο ή άκου την κάρτα: καταγράφονται κοντινές θέσεις.»

Ε2 — Ξέρουμε όνομα; [Σ3, Κ2]

Ερώτηση: «Ξέρουμε πώς έλεγαν τον σκύλο;»

Α: «Ναι, Άργο». «Ο Άργος είναι ο ήρωας της αποστολής μας. Η κάρτα δεν δίνει όνομα για αυτόν τον σκύλο.»
Β: «Δεν γνωρίζουμε». Σωστό. «Σωστά. Το διαθέσιμο υλικό δεν αναφέρει όνομα.»

Ε3 — Τι καταγράφεται; [Σ1–Σ2, Κ1]

Ερώτηση: «Ποια πρόταση αναφέρει η κάρτα;»

Α: «Τα ευρήματα είναι κοντά». Σωστό. «Αυτό αναφέρει το δελτίο.»
Β: «Έπαιζαν μαζί κάθε μέρα». «Αυτή είναι μια ιστορία που μπορούμε να φανταστούμε. Δεν καταγράφεται στην κάρτα.»

Ε4 — Η εικόνα είναι απόδειξη; [Σ2, Κ5]

Ερώτηση: «Ο καλλιτέχνης ζωγράφισε καφέ τρίχωμα. Ξέρουμε από αυτό ότι ο σκύλος ήταν καφέ;»

Α: «Ναι». «Το χρώμα το διάλεξε ο καλλιτέχνης. Η αναπαράσταση δεν αποδεικνύει το χρώμα.»
Β: «Όχι». Σωστό. «Σωστά. Χρειάζεται διαφορετικό στοιχείο για να στηρίξουμε αυτό το συμπέρασμα.»

Ε5 — Φιλία; [Σ2–Σ3, Κ1, Κ4]

Ερώτηση: «Η πρόταση “ήταν ο αγαπημένος του σκύλος” τι είναι για αυτόν τον φάκελο;»

Α: «Καταγεγραμμένο γεγονός». «Η κοντινή θέση δεν μας επιτρέπει να γνωρίζουμε συγκεκριμένα συναισθήματα.»
Β: «Υπόθεση». Σωστό. «Μπορεί να αποτελέσει ερμηνεία, αλλά δεν αποδεικνύεται από τις διαθέσιμες πληροφορίες.»
Γ: «Αποδεδειγμένα ψέμα». «Δεν έχουμε απόδειξη ούτε για να την επιβεβαιώσουμε ούτε για να την αποκλείσουμε.»

Ε6 — Τι λείπει; [Σ3, Κ2]

Ερώτηση: «Δεν βρέθηκε επιγραφή ονόματος στο διαθέσιμο υλικό. Τι συμπεραίνουμε;»

Α: «Ο σκύλος δεν είχε ποτέ όνομα». «Η απουσία επιγραφής δεν αποδεικνύει ότι δεν υπήρχε όνομα.»
Β: «Δεν γνωρίζουμε το όνομα από αυτό το υλικό». Σωστό. «Περιγράφεις σωστά το όριο της πηγής.»
Γ: «Ο σκύλος λεγόταν Άργος». «Το όνομα του ήρωα δεν αποτελεί αρχαιολογικό στοιχείο.»

Ε7 — Ποια λεζάντα; [Σ2, Σ4, Κ1, Κ4]

Ερώτηση: «Ποια λεζάντα θα έβαζες στο μουσείο;»

Α: «Βρέθηκε ο πιο αγαπημένος σκύλος της εποχής». «Δεν υπάρχουν στοιχεία για σύγκριση συναισθημάτων ή για έναν τέτοιο υπερθετικό χαρακτηρισμό.»
Β: «Στο εκπαιδευτικό δελτίο καταγράφονται κοντινές θέσεις· η σχέση τους διερευνάται». Σωστό. «Ξεχωρίζεις την καταγραφή από την ερμηνεία και δηλώνεις ότι είναι εκπαιδευτικό παράδειγμα.»
Γ: «Δεν μπορούμε να πούμε απολύτως τίποτα». «Μπορούμε να αναφέρουμε όσα καταγράφει το δελτίο, με τα όριά του.»

Ε8 — Πώς συνεχίζεται η έρευνα; [Σ4, Κ8]

Ερώτηση: «Ποια ενέργεια βοηθά να διερευνήσουμε αν οι θέσεις είναι αρχικές;»

Α: «Εξετάζουμε τη στρωματογραφία και πιθανές μετακινήσεις». Σωστό. «Αυτά τα στοιχεία σχετίζονται με τη θέση και τις μεταβολές του εδάφους.»
Β: «Ψηφίζουμε την πιο ωραία ιστορία». «Η ψηφοφορία επιλέγει προτίμηση. Δεν ελέγχει τι συνέβη στο παρελθόν.»
Γ: «Βλέπουμε ποια ανάρτηση έχει περισσότερα likes». «Η δημοτικότητα δεν αποτελεί έλεγχο αρχαιολογικού ισχυρισμού.»

Ε9 — Νέο στοιχείο [Σ3, Σ5, Κ6]

Ερώτηση: «Μαθαίνουμε ότι υπήρξε διατάραξη εδάφους, χωρίς να ξέρουμε αν επηρέασε τα συγκεκριμένα ευρήματα. Τι κάνουμε;»

Α: «Διατηρούμε τη βεβαιότητα ότι τοποθετήθηκαν μαζί». «Η νέα πληροφορία προσθέτει αβεβαιότητα και απαιτεί επανεξέταση.»
Β: «Επανεξετάζουμε την υπόθεση και ζητάμε ειδικότερα στοιχεία». Σωστό. «Αναγνωρίζεις τη σημασία της πληροφορίας χωρίς να υποθέτεις ότι γνωρίζεις ήδη το αποτέλεσμά της.»
Γ: «Συμπεραίνουμε ότι μετακινήθηκαν οπωσδήποτε». «Η κάρτα δεν επιβεβαιώνει επίδραση στα συγκεκριμένα ευρήματα.»

Ε10 — Πόσες ανεξάρτητες πηγές; [Σ4, Κ7]

Ερώτηση: «Δύο δημοσιεύματα αντιγράφουν το ίδιο δελτίο. Έχουμε δύο ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις του ευρήματος;»

Α: «Ναι, επειδή είναι δύο κείμενα». «Δύο κείμενα μπορούν να εξαρτώνται από την ίδια αρχική πηγή.»
Β: «Όχι, βασίζονται στην ίδια αρχική πηγή». Σωστό. «Ελέγχεις την προέλευση της πληροφορίας, όχι μόνο τον αριθμό αναφορών.»
Γ: «Καμία πληροφορία δεν έχει πλέον αξία». «Η εξάρτηση δεν μηδενίζει την αρχική πηγή. Περιορίζει τον ισχυρισμό περί ανεξάρτητης επιβεβαίωσης.»

Ε11 — Μία ερμηνεία ή περισσότερες; [Σ3, Κ1, Κ4, Κ6]

Ερώτηση: «Ποια διατύπωση κρατά ανοιχτή την έρευνα;»

Α: «Η εγγύτητα έχει μόνο μία δυνατή εξήγηση». «Το διαθέσιμο υλικό δεν αποκλείει άλλες εξηγήσεις.»
Β: «Εξετάζουμε σκόπιμη τοποθέτηση και πιθανή μεταγενέστερη μετακίνηση». Σωστό. «Διατυπώνεις εναλλακτικές που χρειάζονται έλεγχο, χωρίς να τις θεωρείς εξίσου αποδεδειγμένες.»
Γ: «Όλες οι ιστορίες είναι εξίσου έγκυρες». «Οι εξηγήσεις αξιολογούνται με στοιχεία. Δεν γίνονται όλες ισοδύναμες επειδή υπάρχει αβεβαιότητα.»

Ε12 — Από ένα εύρημα σε όλους; [Σ3–Σ4]

Ερώτηση: «Αρκεί αυτός ο φάκελος για να πούμε πώς συμπεριφέρονταν όλοι οι άνθρωποι στους σκύλους σε κάθε εποχή;»

Α: «Ναι». «Ένα περιορισμένο παράδειγμα δεν αντιπροσωπεύει όλους τους τόπους και όλες τις εποχές.»
Β: «Όχι, χρειάζονται ευρύτερα και συγκρίσιμα στοιχεία». Σωστό. «Περιορίζεις το συμπέρασμα στην έκταση των δεδομένων.»
Γ: «Καμία ιστορική έρευνα δεν είναι δυνατή». «Η ιστορική έρευνα είναι δυνατή με συνδυασμό πηγών και σαφή όρια.»

7. Ακριβείς διαδρομές ανά βαθμίδα και επίπεδο

Κάθε διαδρομή περιλαμβάνει τις κοινές οθόνες 0–11. Παραλείπεται η οθόνη 7 όταν δεν χρησιμοποιείται η Κ6. Η τράπεζα της ενότητας 6 δίνει αυτούσιες εκφωνήσεις και ανατροφοδότηση για όλες τις επιλογές.

Διαδρομή	Κάρτες	Ερωτήσεις εξάσκησης, με τη σειρά	Σύνθεση ομάδας	Συνολικός χρόνος
Νηπιαγωγείο Α	Κ0, Κ1, Κ2	Ε1, Ε2, Ε3	Δείξε μία πληροφορία που ξέρουμε και μία που δεν ξέρουμε	20΄ σε δύο μικρά τμήματα
Νηπιαγωγείο Β	Κ0, Κ1, Κ2, Κ5	Ε1, Ε3, Ε4, Ε2	Ζωγράφισε μία δική σου ιστορία και πες ότι είναι φανταστική	25΄ με διάλειμμα
Δημοτικό Α	Κ0, Κ1, Κ2, Κ4, Κ5	Ε3, Ε4, Ε5, Ε6	Συμπλήρωσε τρεις στήλες με έτοιμες κάρτες	30΄
Δημοτικό Β	Κ0–Κ6, Κ8	Ε5, Ε6, Ε7, Ε8, Ε9	Γράψε ή πες λεζάντα δύο προτάσεων και μία νέα ερώτηση	35΄
Γυμνάσιο Α	Κ0–Κ6, Κ8	Ε5, Ε7, Ε8, Ε9, Ε11	Σύνδεσε δύο ισχυρισμούς με κάρτες και δώσε δύο ερμηνείες	40΄
Γυμνάσιο Β	Κ0–Κ8	Ε7, Ε9, Ε10, Ε11, Ε12	Διόρθωσε το δημοσίευμα Α, διατηρώντας όσα υποστηρίζονται	45΄
Λύκειο Α	Κ0–Κ8	Ε7, Ε8, Ε9, Ε10, Ε12	Σύνταξε σύντομο συμπέρασμα με δύο περιορισμούς	45΄
Λύκειο Β	Κ0–Κ8	Ε8, Ε9, Ε10, Ε11, Ε12	Πρότεινε δύο επόμενους ελέγχους και εξήγησε τι δεν μπορούν να αποδείξουν	50΄

Στις Α΄–Β΄ Δημοτικού η παραγωγή γραπτού λόγου αντικαθίσταται από προφορική απάντηση ή επιλογή φράσεων. Οι χρόνοι περιλαμβάνουν συζήτηση και αξιολόγηση, όχι συνεχή χρήση οθόνης.

8. Τελική δοκιμή μεταφοράς

Νέος φάκελος, επίσης φανταστικός: «Σε μία αποθήκη μουσείου καταγράφεται πήλινη πλάκα με σχέδιο ζώου που το δελτίο περιγράφει ως σκύλο. Η πλάκα βρέθηκε μέσα σε κουτί. Το κουτί δεν έχει ετικέτα προέλευσης. Δεν υπάρχει επιγραφή ονόματος. Ένας σημερινός ζωγράφος σχεδίασε μια οικογένεια δίπλα στον σκύλο. Δεν διαθέτουμε στοιχεία για την ηλικία ή την αρχική χρήση της πλάκας.»

Οι απαντήσεις δίνονται ανεξάρτητα, χωρίς υπόδειξη. Μετά την ολοκλήρωση εμφανίζεται ανατροφοδότηση και επιτρέπεται επανάληψη. Δεν παρουσιάζουμε μια καθοδηγούμενη δεύτερη προσπάθεια ως αρχική επίδοση.

Κωδικός	Ερώτηση και επιλογές	Σωστή απάντηση	Ανατροφοδότηση σωστής / λανθασμένης
Τ1	«Πού βρέθηκε η πλάκα; Α: Σε κουτί. Β: Σε ποτάμι.»	Α	«Αυτό καταγράφει ο νέος φάκελος.» / «Ο φάκελος αναφέρει κουτί. Το ποτάμι δεν αναφέρεται.»
Τ2	«Ξέρουμε το όνομα του σκύλου; Α: Ναι, Άργος. Β: Δεν ξέρουμε.»	Β	«Δεν υπάρχει σχετική επιγραφή.» / «Το όνομα Άργος ανήκει στην αποστολή, όχι στην καταγραφή της πλάκας.»
Τ3	«Ξέρουμε ότι ο σκύλος ζούσε με την οικογένεια της ζωγραφιάς; Α: Ναι. Β: Όχι από αυτά τα στοιχεία.»	Β	«Η οικογένεια προστέθηκε από σημερινό ζωγράφο.» / «Η σημερινή ζωγραφιά είναι αναπαράσταση, όχι ανεξάρτητη καταγραφή του παρελθόντος.»
Τ4	«Ξέρουμε πότε κατασκευάστηκε η πλάκα; Α: Ακριβώς πριν από 30.000 χρόνια. Β: Δεν προκύπτει από τον φάκελο.»	Β	«Η πηγή δεν παρέχει χρονολόγηση.» / «Ο τίτλος μιας χρονογραμμής δεν χρονολογεί ένα συγκεκριμένο αντικείμενο.»
Τ5	«Δύο άρθρα επαναλαμβάνουν αυτόν τον φάκελο. Είναι δύο ανεξάρτητες αρχικές καταγραφές; Α: Ναι. Β: Όχι.»	Β	«Και τα δύο εξαρτώνται από την ίδια πηγή.» / «Ο αριθμός άρθρων δεν δείχνει από μόνος του ανεξαρτησία πηγών.»
Τ6	«Ποια λεζάντα στηρίζεται στα στοιχεία; Α: “Η πλάκα απεικονίζει τον πιο πιστό σκύλο της αρχαιότητας”. Β: “Το εκπαιδευτικό δελτίο περιγράφει σχέδιο σκύλου· η προέλευση και η ηλικία παραμένουν άγνωστες”.»	Β	«Δηλώνεις περιεχόμενο και περιορισμούς.» / «Ο ισχυρισμός περί πίστης και αρχαιότητας προσθέτει πληροφορίες που δεν έχουμε.»

Νηπιαγωγείο Α: Τ1–Τ3, στόχος 2/3.
Νηπιαγωγείο Β: Τ1–Τ4, στόχος 3/4.
Δημοτικό Α: Τ1–Τ4, στόχος 3/4.
Δημοτικό Β: Τ1–Τ4 και Τ6, στόχος 4/5.
Γυμνάσιο και Λύκειο, Α και Β: Τ2–Τ6, στόχος 4/5. Η δυσκολία Β απαιτεί και τεκμηριωμένη σύνθεση σύμφωνα με την ενότητα 7.

Για τα μεγαλύτερα παιδιά η επιλογή από μόνη της δεν αρκεί: σε δύο ερωτήσεις ζητείται προφορική αναφορά στο στοιχείο που τη στηρίζει. Ο εκπαιδευτικός αξιολογεί την αιτιολόγηση, χωρίς καταγραφή φωνής.

9. Αξιολόγηση της ανοικτής σύνθεσης

Κριτήριο	0	1	2
Παρατήρηση	Προσθέτει μη καταγεγραμμένο στοιχείο ως γεγονός	Βρίσκει στοιχείο με βοήθεια	Επιλέγει σχετικό στοιχείο και δείχνει την κάρτα
Όριο γνώσης	Δηλώνει αδικαιολόγητη βεβαιότητα	Αναγνωρίζει αβεβαιότητα μετά από υπόδειξη	Δηλώνει συγκεκριμένα τι δεν γνωρίζουμε
Αιτιολόγηση	Δεν συνδέει επιλογή και στοιχεία	Μερική σύνδεση	Σαφής σύνδεση με πηγή ή περιορισμό
Συνεργασία	Χρειάζεται συνεχή διαμεσολάβηση	Συμμετέχει με υπενθύμιση	Ακούει και συνεισφέρει στην κοινή εξήγηση

Στο Νηπιαγωγείο η επίδειξη κάρτας και η προφορική εξήγηση είναι ισότιμες με το γραπτό. Η συνεργασία αξιολογείται με βάση την προσβάσιμη μορφή συμμετοχής κάθε παιδιού. Δεν αξιολογούμε ταχύτητα, ορθογραφία ή κινητική ακρίβεια.

Ενδεικτικό επαρκές τελικό δελτίο: «Το εκπαιδευτικό δελτίο καταγράφει κοντινές θέσεις. Μία πιθανή εξήγηση είναι η σκόπιμη τοποθέτηση. Δεν γνωρίζουμε όνομα ή συγκεκριμένα συναισθήματα. Χρειαζόμαστε περισσότερα στοιχεία για τη θέση και τη χρονολόγηση.»

Για το Λύκειο Β προστίθεται: «Η διατάραξη του εδάφους απαιτεί έλεγχο, αλλά δεν αποδεικνύει μετακίνηση των συγκεκριμένων ευρημάτων. Τα δύο δημοσιεύματα δεν παρέχουν ανεξάρτητη επιβεβαίωση.»

10. Έτοιμο φύλλο εκπαιδευτικού

Πριν από το μάθημα — 5 λεπτά προετοιμασία

Επιλέξτε βαθμίδα και επίπεδο. Ελέγξτε κείμενο, ακρόαση και κουμπί επιστροφής.
Προετοιμάστε τις κάρτες Κ0–Κ8 που απαιτεί η διαδρομή, ψηφιακά ή εκτυπωμένες.
Μοιράστε ρόλους. Μην ζητήσετε ονόματα, εμπειρίες κατοχής ζώου ή προσωπικές ιστορίες.
Πείτε: «Σήμερα δεν κερδίζει η πιο εντυπωσιακή ιστορία. Εξετάζουμε τι στηρίζεται στα στοιχεία και τι χρειάζεται έρευνα».

Εισαγωγή — 3 λεπτά

Ρωτήστε προφορικά: «Αν βρούμε δύο αντικείμενα κοντά, ξέρουμε αμέσως γιατί βρίσκονται εκεί;» Ακούστε δύο διαφορετικές εξηγήσεις. Μην διορθώσετε ακόμη. Καταγράψτε μόνο συνολικά αν ακούστηκαν βεβαιότητα, υπόθεση και αναγνώριση άγνοιας.

Εξερεύνηση — 5 έως 8 λεπτά

Διαβάστε την Κ0. Ζητήστε: «Βρείτε κάτι που αναφέρει η κάρτα και κάτι που προσθέτει η φαντασία». Επιτρέψτε προφορική απάντηση και επίδειξη κάρτας.

Ερωτήσεις — 5 έως 12 λεπτά

Ακολουθήστε τη σειρά της επιλεγμένης διαδρομής. Πριν από την υποβολή ζητήστε από δεύτερο μέλος να εξηγήσει την επιλογή. Στη μέση αλλάξτε ρόλους. Σε λάθος απάντηση ρωτήστε: «Ποια κάρτα θα μας βοηθούσε;» χωρίς να δώσετε αμέσως τη λύση.

Σύνθεση — 4 έως 8 λεπτά

Συμπληρώστε με κάρτες, προφορικά ή σε χαρτί:

Το δελτίο καταγράφει: ______________________________
Μία υπόθεση είναι: _________________________________
Δεν γνωρίζουμε ακόμη: _____________________________
Για να ελέγξουμε την υπόθεση χρειαζόμαστε: ___________

Για το Νηπιαγωγείο χρησιμοποιήστε μόνο το πρώτο και το τρίτο πεδίο, με ζωγραφική ή σύμβολα. Στο επίπεδο Β ζητήστε να επισημανθεί ποια ζωγραφιά είναι φανταστική.

Τελική δοκιμή — 3 έως 7 λεπτά

Χρησιμοποιήστε τον νέο φάκελο της ενότητας 8. Καταγράψτε μόνο πλήθος ομάδων που πέτυχαν τον στόχο στην πρώτη προσπάθεια και πλήθος ομάδων που χρειάστηκαν επανεξέταση. Μην καταγράφετε μαθητικά ονόματα.

Κλείσιμο — 2 λεπτά

Ολοκληρώστε τη φράση: «Άλλαξα σκέψη όταν…» ή «Δεν γνωρίζουμε ακόμη…, αλλά μπορούμε να ερευνήσουμε…».

Συνοπτική αναφορά εκπαιδευτικού, χωρίς προσωπικά δεδομένα

Βαθμίδα / επίπεδο: __________
Συνολικός αριθμός ομάδων: __________
Ομάδες που πέτυχαν το κριτήριο πρώτης προσπάθειας: __________
Ομάδες που χρειάστηκαν περισσότερη υποστήριξη: __________
Συχνότερη παρανόηση: __________
Εμπόδιο πρόσβασης ή χειρισμού: __________
Προτεινόμενη διδακτική αλλαγή: __________

Μην περιλαμβάνετε αναγνωρίσιμες περιγραφές παιδιών ή αυτούσια προσωπικά περιστατικά. Η αναφορά φυλάσσεται από τον εκπαιδευτικό και δεν υποβάλλεται αυτόματα στο μουσείο.

Παρανοήσεις και διδακτικές απαντήσεις

«Υπόθεση σημαίνει ψέμα»: μια υπόθεση είναι εξήγηση που ελέγχουμε.
«Δεν ξέρουμε τίποτα»: ξεχωρίζουμε τη γνωστή καταγραφή από το άγνωστο.
«Όμορφη εικόνα σημαίνει αληθινή εικόνα»: εξετάζουμε τον δημιουργό και τη λεζάντα.
«Πολλά άρθρα σημαίνουν πολλές αποδείξεις»: αναζητούμε την αρχική πηγή.
«Όλοι έκαναν το ίδιο»: περιορίζουμε τη γενίκευση στην έκταση των στοιχείων.

11. Σύνδεση με μαθήματα και Εργαστήρια Δεξιοτήτων

Βαθμίδα	Διδακτική σύνδεση	Προτεινόμενη επέκταση
Νηπιαγωγείο	Προφορικός λόγος, παρατήρηση, ταξινόμηση, εικαστική έκφραση	Κουτί με καθημερινά αντικείμενα: τι βλέπω και τι φαντάζομαι
Δημοτικό	Γλώσσα, Ιστορία όπου διδάσκεται, Μελέτη Περιβάλλοντος, Εικαστικά	Λεζάντα μικρού σχολικού εκθέματος, χωρίς προσωπικά αντικείμενα αναγνωρίσιμων παιδιών
Γυμνάσιο	Ιστορία, Νεοελληνική Γλώσσα, Πληροφορική	Σύγκριση τίτλου δημοσιεύματος και αρχικής πηγής
Λύκειο	Ιστορία, Νεοελληνική Γλώσσα, Φιλοσοφία όπου διδάσκεται	Μικρό κείμενο για τα όρια της γενίκευσης και την ανεξαρτησία πηγών

Προτεινόμενη κύρια ένταξη: «Φροντίζω το Περιβάλλον», μέσω φιλοζωίας και σχέσης ανθρώπου–σκύλου. Συμπληρωματική σύνδεση: «Δημιουργώ και Καινοτομώ», μέσω διερεύνησης και αξιολόγησης στοιχείων. Η αντιστοίχιση είναι παιδαγωγική πρόταση και χρειάζεται έλεγχο με το ισχύον πρόγραμμα της συγκεκριμένης τάξης. Στο Λύκειο αξιοποιείται σε μαθήματα/δράσεις, χωρίς να δηλώνεται ως υποχρεωτικό Εργαστήριο Δεξιοτήτων.

12. Προδιαγραφή εικόνων, ήχων και γραφικών

Κωδικός	Παραδοτέο προς παραγωγή	Περιγραφή/εναλλακτικό κείμενο	Απαίτηση
Ο1	Σχέδιο εκπαιδευτικής ανασκαφής	«Σχηματικό σχέδιο με ανθρώπινη ταφή και οστά σκύλου σε κοντινές θέσεις. Δεν δίνεται κλίμακα.»	Απλές γραμμές, χωρίς φωτορεαλιστική απεικόνιση λειψάνων
Ο2	Εναλλακτική συμβολική όψη	«Δύο σύμβολα δηλώνουν τις κοντινές θέσεις των ευρημάτων.»	Ίδια πληροφορία και ερωτήσεις με Ο1
Ο3	Αναπαράσταση καλλιτέχνη	«Φανταστική σκηνή ανθρώπου και καφέ σκύλου. Οι λεπτομέρειες δεν προκύπτουν από το δελτίο.»	Μόνιμη λεζάντα εκπαιδευτικής αναπαράστασης
Ο4	Κάρτες κατηγοριών	Κείμενο + σύμβολο για καταγραφή, υπόθεση, άγνωστο	Δεν βασίζονται αποκλειστικά σε χρώμα
Ο5	Διάγραμμα νέας πληροφορίας	Κάρτα «Διατάραξη εδάφους — άγνωστη επίδραση στα συγκεκριμένα ευρήματα»	Να μην απεικονίζει ως βέβαιη μια μετακίνηση
Ο6	Πήλινη πλάκα τελικής δοκιμής	«Εκπαιδευτικό σχέδιο πήλινης πλάκας με σκύλο μέσα σε κουτί χωρίς ετικέτα προέλευσης.»	Καμία επιγραφή ή πρόσθετο στοιχείο που αλλάζει τη λύση
Ο7	Τμήμα φακέλου «Τεκμήρια»	Στατικό εικονίδιο φακέλου με τη λέξη «Τεκμήρια»	Χωρίς αναλαμπές ή υποχρεωτική κίνηση
Η1	Ελληνική αφήγηση	Ακριβές κείμενο οδηγιών, καρτών, ερωτήσεων και ανατροφοδότησης των ενοτήτων 4–8	Ανθρώπινος έλεγχος προφοράς και συμφωνίας κειμένου–ήχου
Η2	Σύντομο ηχητικό ολοκλήρωσης, προαιρετικό	Ήπιος τόνος· οπτικό ισοδύναμο «Ολοκληρώθηκε»	Καμία πληροφορία αποκλειστικά στον ήχο

Κάθε ομιλούμενο τμήμα θα έχει αντίστοιχο ορατό κείμενο. Εάν χρησιμοποιηθεί βίντεο ή χρονισμένη κινούμενη αφήγηση, θα παραχθούν συγχρονισμένοι ελληνικοί υπότιτλοι. Η αρχική εκδοχή μπορεί να υλοποιηθεί πλήρως με στατικές κάρτες και αυτοτελή αρχεία αφήγησης.

Δεν έχουν παραχθεί ακόμη τα τελικά πολυμέσα. Για κάθε αρχείο θα καταγραφούν δημιουργός, άδεια, πηγή και ημερομηνία. Δεν θα παρουσιαστεί παραγόμενο γραφικό ως φωτογραφία αρχαιολογικού ευρήματος.

13. Προσβασιμότητα και τεχνική συμπεριφορά

Στόχος WCAG 2.2 AA, προς επαλήθευση με πραγματικούς ελέγχους.
Επιλογές με κανονικά κουμπιά ή ομάδες επιλογής με ορατή ετικέτα και κατάσταση επιλογής.
Χωρίς υποχρεωτικό σύρσιμο, πολλαπλά δάχτυλα, hover ή ακριβή κίνηση.
Σχεδιαστικός στόχος αφής 44 × 44 CSS pixels ή μεγαλύτερος με επαρκή απόσταση.
Πλήρης χειρισμός πληκτρολογίου, ορατή εστίαση και προβλέψιμη σειρά ανάγνωσης.
Ανατροφοδότηση ανακοινώνεται σε αναγνώστη οθόνης. Η νέα οθόνη μεταφέρει την εστίαση στον τίτλο της.
Σημασιολογικοί τίτλοι, ετικέτες πεδίων και δηλωμένη ελληνική γλώσσα.
Κείμενο που παραμένει λειτουργικό σε μεγέθυνση 200% και στενό πλάτος 320 CSS pixels, χωρίς απώλεια απαντήσεων ή χειριστηρίων.
Αντίθεση τουλάχιστον 4,5:1 για συνηθισμένο κείμενο και 3:1 για μεγάλο κείμενο και ουσιώδη στοιχεία διεπαφής, σύμφωνα με τα αντίστοιχα κριτήρια WCAG.
Περιγραφές εικόνων δίνουν την ίδια διαθέσιμη πληροφορία με την οπτική εκδοχή. Δεν κρύβουν αναγκαία δεδομένα και δεν προσθέτουν τη λύση ως ερμηνεία.
Η λεκτική εκδοχή εξετάζει κριτική χρήση στοιχείων, όχι όραση. Κάθε οπτική άσκηση έχει πλήρες λεκτικό ισοδύναμο.
Ήχος μόνο μετά από ενέργεια χρήστη, με παύση και επανάληψη. Δεν βασίζεται αποκλειστικά στη φωνή του λειτουργικού συστήματος.
Καμία χρονική ποινή. Υποστήριξη μειωμένης κίνησης και επιλογή χωρίς ήχο.
Δοκιμές σε υπολογιστή, Android και πραγματικό iPad/Safari, με οριζόντια και κατακόρυφη προβολή. VoiceOver στο iPad και διαθέσιμος αναγνώστης οθόνης υπολογιστή.

14. Προστασία δεδομένων και ενσωμάτωση

Η πρώτη έκδοση κρατά τις επιλογές μόνο στη μνήμη της τρέχουσας σελίδας. Η ανανέωση ή η «Νέα ομάδα» τις διαγράφει. Δεν περιλαμβάνει ελεύθερο ψηφιακό πεδίο, μικρόφωνο, λογαριασμό, όνομα, σχολείο, analytics, διαφημιστικό αναγνωριστικό ή μεταφόρτωση. Τα ανοικτά έργα γίνονται προφορικά ή σε έντυπο που διαχειρίζεται ο εκπαιδευτικός.

Η συμπεριφορά του υπάρχοντος ιστοτόπου, των ενσωματωμένων υπηρεσιών και των αρχείων καταγραφής φιλοξενίας πρέπει να ελεγχθεί ξεχωριστά. Δεν μπορεί να δηλωθεί συνολική μη συλλογή δεδομένων μόνο από τον σχεδιασμό αυτής της δραστηριότητας.

Η τρέχουσα δραστηριότητα έχει ενσωματωθεί στις Σχολικές δραστηριότητες της Αίθουσας 2 — Προϊστορία. Το κουμπί «Επιστροφή στο μουσείο» κλείνει το ενσωματωμένο παράθυρο χωρίς να διαγράφει την πρόοδο της ίδιας ανοιχτής σελίδας. Η ολοκλήρωση συνδέεται με τον «Χαμένο φάκελο του Άργου» μόνο μέσα στην τρέχουσα βαθμίδα και το επίπεδο. Δεν υπάρχει μόνιμη αποθήκευση: η ανανέωση ή η «Νέα ομάδα» διαγράφει την πρόοδο. Οι λεπτομερείς προδιαγραφές της αρχικής ενότητας σχεδιασμού παραμένουν αντικείμενο ελέγχου σε σχέση με την εφαρμογή.

15. Έλεγχοι αποδοχής πριν από ένταξη

Και οι 8 διαδρομές προβάλλουν τις σωστές κάρτες και ακριβώς τα ερωτήματα της ενότητας 7.
Κάθε επιλογή εμφανίζει το σωστό μήνυμα ανατροφοδότησης.
Η τελική δοκιμή διατηρεί χωριστά πρώτη προσπάθεια και επανάληψη.
Η αλλαγή βαθμίδας/επιπέδου ενημερώνει καθαρά ότι ξεκινά νέα διαδρομή και δεν εμφανίζει παλιό αποτέλεσμα ως νέο.
Η λεκτική, οπτική και ηχητική διαδρομή μεταφέρουν ισοδύναμη πληροφορία.
Η δραστηριότητα ολοκληρώνεται με πληκτρολόγιο και με αφή χωρίς σύρσιμο.
Αναγνώστες οθόνης ανακοινώνουν τίτλους, επιλογές και ανατροφοδότηση.
Αλλαγή προσανατολισμού, μεγέθυνση και μικρή οθόνη δεν κρύβουν χειριστήρια.
Πίσω, έξοδος, επανάληψη και νέα ομάδα έχουν ελεγχθεί.
Δεν αποστέλλονται απαντήσεις, μαθητικά δεδομένα ή αναγνωριστικά σε υπηρεσίες.
Οι υπάρχουσες αίθουσες, σύνδεσμοι, ήχοι και μενού λειτουργούν πριν και μετά την ένταξη.
Έγινε παιδαγωγικός έλεγχος και μικρή πιλοτική εφαρμογή ανά ηλικιακή εκδοχή· καταγράφηκαν πραγματικά ευρήματα και διορθώσεις.
Η τελική έκδοση περιέχει πηγές, άδειες πολυμέσων και ημερομηνία ελέγχου.

Κανένας έλεγχος δεν θεωρείται ολοκληρωμένος μόνο επειδή περιλαμβάνεται σε αυτή τη λίστα.

16. Βάση τεκμηρίωσης και χρήση στον φάκελο ΙΕΠ

Οι παρακάτω πηγές είχαν εντοπιστεί κατά τον συνολικό σχεδιασμό. Υποστηρίζουν το επιστημονικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο· δεν αποτελούν πηγή του φανταστικού δελτίου. Πριν από αξιοποίηση του σεναρίου σε επίσημο φάκελο χρειάζεται έλεγχος της βιβλιογραφίας και της ισχύουσας διαδικασίας υποβολής.

Dogs were widely distributed across western Eurasia during the Palaeolithic, Nature (2026): https://www.nature.com/articles/s41586-026-10170-x
Genomic history of early dogs in Europe, Nature (2026): https://www.nature.com/articles/s41586-026-10112-7
W3C, WCAG 2.2: https://www.w3.org/TR/WCAG22/

Το παρόν μπορεί να αποτελέσει παράρτημα αναλυτικού σεναρίου. Για ολοκληρωμένο φάκελο θα προστεθούν η λειτουργική έκδοση, τα τελικά προσβάσιμα πολυμέσα, το έντυπο φύλλο, τεκμήρια ελέγχων και πραγματική έκθεση πιλοτικής εφαρμογής. Δεν παρουσιάζονται προγραμματισμένες δοκιμές ως ήδη πραγματοποιημένες.